Technokracja┬á– trzecie spotkanie Klubu Dyskusyjnego

­čö Co pewien czas wybrzmiewa przekonanie, ┼╝e powinni rz─ůdzi─ç nami fachowcy. Cho─çby w tej kadencji by┼éy takie oczekiwania, mimo to Ministrem Cyfryzacji zosta┼é politolog, a szefem Obrony Narodowej – lekarz i polityk. Pragnienie, ┼╝eby w ko┼äcu rz─ůdzili fachowcy, nie s┼éabnie. Z tego powodu odbyli┼Ťmy rozmow─Ö na temat technokracji – czym jest, jak j─ů wdra┼╝a─ç i czy og├│lnie jest ona utopi─ů.

­čö Czy historycznie technokracja gdziekolwiek funkcjonowa┼éa? ÔÇťPrawdziwej technokracjiÔÇŁ (podobnie jak komunizmu) nigdy nie by┼éo, istnia┼éy jednak jej nieidealne przyk┼éady, takie jak W┼éochy za czas├│w Benito Mussoliniego, Singapur pod rz─ůdami Lee Kuan Yew (1959-1990) czy Chiny Ludowe od lat 80. do lat 90. Pa┼ästwa te by┼éy autokracjami, a ÔÇťrz─ůdy fachowc├│wÔÇŁ obowi─ůzywa┼éy w nich w momencie ich pot─Ö┼╝nego rozwoju.

­čö Mamy du┼╝o ma┼éych technokracji, cho─ç niekoniecznie obejmuj─ůcych ca┼ée pa┼ästwa, na przyk┼éad kapitan na statku. Wydaje si─Ö tak┼╝e, ┼╝e wojsko jest naturalnym miejscem dla technokracji. Dlaczego? Poniewa┼╝ licz─ů si─Ö w nim umiej─Ötno┼Ťci oraz gotowo┼Ť─ç do po┼Ťwi─Öcania ludzi i teren├│w, aby osi─ůgn─ů─ç obrany cel.

Jakie opinie i pomysły powstały wokół technokracji podczas spotkania Klubu Dyskusyjnego?

­čöĚPa┼ästwem powinny rz─ůdzi─ç instytuty dostarczaj─ůce wiedzy, a tak┼╝e – w kwestiach rutynowych – algorytmy. Jednocze┼Ťnie powinna zosta─ç zachowania demokracja, aby pozostawi─ç poczucie sprawczo┼Ťci.

­čöĚProblemem obecnego systemu jest reagowanie pod wp┼éywem emocji. Emocjonalne decyzje powoduj─ů, ┼╝e szybka i niemerytoryczna pr├│ba rozwi─ůzania problemu ko┼äczy si─Ö inaczej ni┼╝ zak┼éadano. Przyk┼éad? Wprowadzenie Kredytu 2 proc., kt├│ry przyni├│s┼é wi─Öcej d┼éugofalowych szk├│d ni┼╝ po┼╝ytku. Szkody te to wzrost cen mieszka┼ä i niezadowolenie spo┼éeczne wywo┼éane poczuciem niesprawiedliwo┼Ťci.

­čöĚKto b─Ödzie wybiera┼é technokrat├│w? Poniewa┼╝ ludzie bez wiedzy nie b─Öd─ů wiedzieli kt├│rego technokrat─Ö wybra─ç, to wybory wymaga┼éaby zorganizowania kampanii. W konsekwencji wybory zapewne wygrywaliby technokraci specjalizuj─ůcy si─Ö nie w realizowaniu potrzeb pa┼ästwa, ale w wygrywaniu wybor├│w.

­čöĚ Problemem jest tak┼╝e to, ┼╝e aby wygra─ç wybory, trzeba realizowa─ç nie potrzeby elektoratu i dzia┼éaczy partyjnych, ale ich pragnienia.

­čöĚ Zagro┼╝eniem jest to, ┼╝e zwyci─Öski technokrata spowoduje, ┼╝e pozostali technokraci b─Öd─ů pracowa─ç na rzecz wygrania nast─Öpnych wybor├│w (bo to stanie si─Ö nadrz─Ödnym celem) zamiast realizowa─ç potrzeby obywateli. Czyli b─Ödzi eto wygl─ůda─ç dok┼éadnie tak, jak ma to miejsce teraz. Przyk┼éad? Transformacji energetycznej, podczas kt├│rej finalnie dbano o g├│rnik├│w kosztem transformacji.

­čöĚ Technokracja i algorytmizacja mo┼╝e spowodowa─ç, ┼╝e b─Öd─ů zbyt ma┼ée luzy w systemie, a to zawsze si─Ö ┼║le ko┼äczy. Ludzie potrzebuj─ů pewnego zakresu szarej strefy.

­čöĚ Jak sobie poradzi─ç z polityk─ů zagraniczn─ů? B─Ödziemy mieli fantastycznych technokrat├│w, ale na arenie mi─Ödzynarodowej ci─Ö┼╝ko b─Ödzie im poradzi─ç sobie z bardziej wyrafinowanymi graczami. Jednocze┼Ťnie, je┼Ťli b─Ödziemy musieli odpowiada─ç na zagro┼╝enia zewn─Ötrzne (np. Rosj─Ö) to mo┼╝emy potrzebowa─ç technokrat├│w o rysie psychopatycznym, aby odeprze─ç zagro┼╝enie.

­čöĚ Technokraci s─ů dobrzy w rozwi─ůzywaniu problem├│w i realizacji potrzeb, lecz s─ů s┼éabi w ich okre┼Ťlaniu. Nale┼╝a┼éoby wi─Öc stworzy─ç mechanizm, kt├│ry wyznacza┼éby im cele.

­čöĚ W obecnym Sejmie in┼╝ynier├│w mo┼╝na policzy─ç na palcach jednej r─Öki. Mo┼╝e to r├│wnie┼╝ wskazywa─ç na s┼éabo┼Ť─ç reprezentacji i ograniczenie na poziomie rozwi─ůzywania problem├│w.

­čöĚ Technokracji nie b─Ödzie mo┼╝na od┼é─ůczy─ç od ideologii. Same cele stawiane rz─ůdz─ůcym w takim przypadku by┼éyby ju┼╝ zideologizowane, przy czym trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e ca┼éy czas jeste┼Ťmy lud┼║mi i nie da si─Ö nas odpolityczni─ç.

­čöĚ Ludzie nie b─Öd─ů lubili technokrat├│w, poniewa┼╝ ich decyzje i postawy nie b─Öd─ů dla nich zrozumia┼ée. Ludzie lubi─ů polityk├│w, bo s─ů ludzcy. Nie byli┼Ťmy jednak jednomy┼Ťlni w tym przekonaniu. Cz─Ö┼Ť─ç os├│b wskaza┼éa, ┼╝e istniej─ů empatyczni specjali┼Ťci, a dodatkowo lepiej rozumiej─ů oni mechanizmy dzia┼éania pewnych obszar├│w. Wszyscy znamy r├│wnie┼╝ rz─ůdz─ůcych bez empatii, kt├│rzy dodatkowo nie znaj─ů si─Ö na temacie ­čÖé.

­čöĚ Ciekawym przyk┼éadem by┼é rz─ůd S┼éowacji, kt├│ry zaproponowa┼é, ┼╝e je┼╝eli zosta┼éo tak niewiele czasu przed wyborami, to zostanie powo┼éany rz─ůd ekspert├│w pod przyw├│dztwem ├ôdora. Jego zadaniem mia┼éo by─ç prowadzenie polityki do wybor├│w. Pomys┼é pocz─ůtkowo zosta┼é przyj─Öty entuzjastycznie, jednak p├│┼║niej zosta┼é odrzucony w g┼éosowaniach przez cz┼éonk├│w parlamentu.

­čöĚ Unia Europejska zosta┼éa uznana za cz─Ö┼Ťciow─ů technokracj─Ö. Rz─ůdz─ů urz─Ödnicy, kt├│rzy nie s─ů wybierani w spos├│b demokratyczny i nie podlegaj─ů demokratycznej kontroli. Pojawi┼éy si─Ö jednak┬á w─ůtpliwo┼Ťci co do jako┼Ťci oraz skuteczno┼Ťci jej dzia┼éania.

­čöĚ Pojawi┼éa si─Ö r├│wnie┼╝ opinia, ┼╝e ekspert├│w na wysokich stanowiskach ÔÇťprzegadaj─ůÔÇŁ zawodowi politycy, tak jak ma to miejsce np. w s─ůdach w kwestiach opinii bieg┼éych czy komisjach Sejmowych.

­čöĚ Gdyby technokracja faktycznie funkcjonowa┼éa, to nale┼╝a┼éoby uwa┼╝a─ç na degeneracje. Mog┼éyby one bowiem wyst─Öpowa─ç tak, jak czasem ma to miejsce w samorz─ůdach zawodowych: s─Ödziowskim, adwokackim czy lekarskim.

­čöĚ Zamiast komplikowa─ç system, to lepiej – zdaniem niekt├│rych – by┼éoby wprowadzi─ç cenzus je┼╝eli chodzi o bierne prawo wyborcze. Cenzus ten wymaga┼éby odpowiedniego wykszta┼écenia oraz do┼Ťwiadczenia. Spotka┼éo si─Ö to jednak z krytyk─ů i stwierdzeniem, ┼╝e ka┼╝dy z nas zna┼é profesora na studiach, kt├│ry opowiada┼é niestworzone rzeczy, a po osi─ůgni─Öciu progu wej┼Ťcia zabetonowa┼é si─Ö w miejscu w kt├│rym jest.

­čöĚ Ca┼éy czas pojawia┼é si─Ö w─ůtek psychiki rz─ůdz─ůcych oraz pytanie, czy mo┼╝na za pomoc─ů test├│w wyeliminowa─ç ludzi przejawiaj─ůcych wysoki poziom cech z ÔÇťmrocznej triadyÔÇŁ. Najprawdopodobniej mo┼╝na. Niemniej, tutaj rozgorza┼éa dyskusja nad tym, czy potrzebujemy psychopat├│w na wysokich stanowiskach, a je┼Ťli tak to co powinno wzi─ů─ç g├│r─Ö – skuteczno┼Ť─ç czy nasze dobro?

­čöĚ Ciekawym pomys┼éem by┼éo stworzenie ÔÇťdrog─Ö do bycia ministremÔÇŁ. Schemat ten mia┼éby wskazywa─ç stanowiska, prace i wykszta┼écenie, kt├│re trzeba mie─ç w swoim dorobku, aby m├│c by─ç wybranym na ministra.

­čöĚ Cynicznie stwierdzono tak┼╝e, ┼╝e najlepszym ministrem jest ten, kt├│ry ma dost─Öp do ucha prezesa i jest w stanie za┼éatwi─ç bud┼╝et. Bud┼╝et to jednak nie wszystko – licz─ů si─Ö te┼╝ procedury i rozwi─ůzania.

­čöĚ Dyskutowali┼Ťmy tak┼╝e o ty, czy metody stosowane w firmach s─ů dobrym wzorcem dla pa┼ästwa i czy mo┼╝na te dwa modele zarz─ůdzania ze sob─ů po┼é─ůczy─ç. Kwestia pozosta┼éa nierozstrzygni─Öta.