Podsumowanie Klubu Dyskusyjnego na temat: “Co stanowi o jakości kultury?”

Niedawno odbyło się piąte spotkanie Klubu Dyskusyjnego. Klub ten ma na celu stworzenie przestrzeni do rozmowy na tematy społeczne, gospodarcze i polityczne, której obecnie zdecydowanie brakuje.

Podczas moderowanej dyskusji podjęliśmy próbę zweryfikowania, co stanowi o jakości kultury, którą dziś może być wszystko – od serialu 1670 po biurowiec znajdujący się po drugiej stronie ulicy.

Jak z każdym tego typu tematem, na początku zaczęliśmy go dyskutować w sposób bardzo szeroki. Po chwili okazało się to jednak niepraktyczne i trudne, ponieważ zaczęliśmy mnożyć wątki zamiast wymieniać myśli i opinie dotyczące tych samych obszarów. Zgodziliśmy się więc zawęzić temat i rozmawiać o kulturze rozumianej jako wytwór pracy człowieka.

Dyskusja, podobnie jak podczas poprzednich spotkań, była pełna twardych tez. Pojawiło się też kilka fantastycznych przykładów, ciekawostek i wątków. Choć trudno oddać dynamikę i energię dyskusji trwającej 2,5 godziny w jednym poście, to warto zobaczyć jakie głównie wątki się pojawiły się podczas rozmowy:

🔳 Jakość sztuki i kultury jest związana z dostępnością do niej.

Szeroka dostępność pozwala na otwarcie się na walory stanowiące o jakości kultury, czyli ekspresję artystyczną, technikę, innowacyjność, kompozycję itp.

🔳 O jakości stanowi technika i kunszt twórcy.

Dzieła rąk i umysłu człowieka muszą więc być niebylejakie. Niestety, jesteśmy bombardowani bylejakością nawet na poziomie galerii i muzeów sztuki współczesnej.

🔳 Z kulturą jest jak z modą – zajmujemy się nią, bo chcemy się czuć lepsi od innych.

To jak z markami produktów, które pozycjonują nas społecznie. Dodatkowym podobieństwem jest to, że jej jakość jest definiowana społecznie w określonym czasie.

🔳 Obrazy i sztuka kiedyś była ekskluzywna, także na poziomie jej odbioru.

Z czym osobiście się nie zgadzam ze względu na sztukę sakralną, która miała docierać do wszystkich wiernych.

🔳 Dawni artyści to PR-owcy, którzy działali za pomocą dostępnych im narzędzi.

Czyli sztuka musiała być zaangażowana w realizację czyjegoś celu i utylitarystyczna. O jej jakości stanowiły zatem także jej zaangażowanie czy wpływ.

🔳 Kultura jakościowa powinna mieć funkcję edukacyjną.

Dodatkowo, powinna ona pozostawiać nas lepszymi po jej odbiorze i wzbogacać nasze życie wewnętrzne.

🔳 Jeżeli kultura jest robiona na zlecenie bogatych ludzi i instytucji, to ma wymaganą jakość.

Teza ta została połączona z następną: to, co otrzymujemy za darmo, najczęściej jest „badziewiem”.

🔳 Treści i dzieła wytwarzane przez człowieka są autentyczne, a zatem bardziej jakościowe.

Dyskusja wokół tej tezy dotyczyła AI i jej generatywnych narzędzi. Jedni uważali, że treści przez nie wytworzone są jakościowe, ponieważ wymagają od twórcy warsztatu pod postacią wprowadzania odpowiednich promptów. Drudzy uważali, że za pomocą AI każdy może tworzyć treści, w dodatku nie mając pełnego wpływu na ostateczny rezultat. W konsekwencji treści te, zdaniem niektórych, nie są jakościowe.

Podczas wymiany zdań w tej kwestii pojawiło się pytanie: czy jeżeli na prośbę (czyli taki jakby „prompt”) szefa tworzysz grafikę, to kto jest jej autorem – Ty czy szef? Czy grafika ta jest sztuką? A jeśli jest, to czy jakościową? Pytanie to miało na celu wykazać, że sam fakt promptowania nie czyni z nikogo artysty. Zgodziliśmy się jednak, że obrazki reklamowe to nie sztuka.

🔳 O jakości stanowi to, co porusza ludzi.

Przykładem tego jest Banksy, który wykracza poza wcześniejsze schematy. W ten sposób wzbudza emocje i ciekawość. Idąc tym tropem myślenia doszliśmy do wniosku, że o jakości kultury może stanowić innowacyjność i bycie pionierem.

🔳 Sztuka jakościowa powinna dążyć do perfekcji.

Perfekcja ta powinna dotyczyć celu, dla którego dzieło zostało stworzone. Jeżeli więc praca twórcy ma angażować, to powinna wywierać wpływ i dążyć do jego maksymalizowania. Jeśli zaś celem jest rozrywka, to sztuka ma efektywnie budzić pozytywne emocje.

🔳 Podróże kształcą, ale wykształconych.

Dlatego też sami potrzebujemy wykształcenia, aby odbierać sztukę lepiej i pełniej. Teza ta wywołała jednak małą dyskusję między uczestnikami spotkania i nie każdy z nią się zgodził.

🔳 Jakościowa kultura powinna mieć aspekt wspólnotowy.

Tak, aby poprzez jej wspólne doświadczanie budować relacje z innymi ludźmi. Obrazującym to przykładem jest Dico Polo czy też twórczość Zenka Martyniuka.

🔳 O jakości będzie stanowił kontekst, w jakim kultura jest odbierana.

Znaczenie ma miejsce (rozumiane jako rejon geograficzny czy też kontekst sytuacyjny), a także czas (rozumiany jako punkt historyczny, w którym większa niż w przeszłości grupa ludzi docenia walory danej kultury).

🔳 Czy kropka namalowana przez artystę jak i dziecko może być wysokiej jakości sztuką?

Oczywiście zdania były podzielone. Z jednej strony może, bo jest to innowacyjne spojrzenie na coś oczywistego. Z drugiej jednak strony o jakości sztuki stanowi nie tylko kontekst i nazwisko artysty, ale też technika, która w przypadku namalowania kropki jest marna. Należy zatem związać jakość sztuki z techniką i warsztatem artysty.

🔳 Twórczość Walaszka to też kultura.

W dodatku taka, która budzi emocje i wypełnia wszystkie znamiona jakościowej sztuki. Kontekst jego utworów jest tak mocno zakorzeniony, że najczęściej nie potrzebuje wyjaśniania (nieliczni w grupie nie wiedzieli, czym zajmuje się Walaszek). Dodatkowo, twórczość Walaszka uświadamia nam istnienie kontekstu społecznego i kulturowego, w którym żyjemy. Jest też dostępny dla odbiorców na poziomie językowym czy wizualnym.

🔳 Niski próg wejścia w kulturę jest ważny, ponieważ pozwala zgłębiać ją dalej.

Przykład? Muzyka Pink Floyd. Słuchana po raz pierwszy robi wrażenie nawet jeżeli nie rozumie się słów utworu. Wrażenie to staje się bramą do wielu gatunków muzycznych, które można poznać lepiej i bardziej.

🔳 Czy sztuka to rzecz względna? Niekoniecznie.

Podczas spotkania pojawiła się opinia, że sztuka jest czymś subiektywnym. Co ciekawe, padł także trafny kontrargument, w którym jeden z uczestników wykazał, że wcale tak nie jest. Dlaczego? Nawet jeżeli nie jesteśmy w stanie zrozumieć sztuki z powodu braku wiedzy czy narzędzi poznawczych, to nadal możemy mieć wobec niej emocje. Oznacza to, że nasz odbiór sztuki – jakkolwiek subiektywny by nie był – nie zmienia faktu, że dany obiekt bądź treść to sztuka.

🔳 Memy są trochę obok definicji jakościowej kultury.

Mimo ogólnoświatowego zrozumienia ich przekazu i wpływu jaki mogą wywierać, ich techniczna jakość budzi zastrzeżenia. Dlatego też ciężko uznać, że memy to część jakościowej kultury.

🔳 O jakości w sztuce nie mówi jej cena.

Jeżeli zapytamy wujka Google „co stanowi o wartości kultury”, to wyskoczą nam artykuły sponsorowane. Ich autorami są firmy zajmujące się sprzedażą sztuki “młodych, obiecujących artystów”. Które, zazwyczaj nie zwiększą swojej wartości, a jednocześnie bardzo często są niskiej jakości warsztatowej.

🔳 Zachęta i inne galerie sztuki często pokazują straszny „szmelc”.

Teza ta wynikała z przekonania, że dzieła znajdujące się w tych miejscach często potrzebują całych elaboratów, aby pokazać ich kontekst i znaczenie. Nie jest to więc jakościowa sztuka, ale dobry pomysł na zjedzenie czegoś za darmo i otrzymania grantu na działalność.

👁🗨 Dodatkowo, w nawiązaniu do powracającej podczas dyskusji niczym refren AI, dowiedzieliśmy się o nurcie lomografii.

Co to takiego? To nurt w fotografii, który powstał na początku lat 90 w Wiedniu. Polegał on na użyciu starych, tradycyjnych aparatów kompaktowych. Zdjęcia były zamazane i kiepskiej jakości, jak również trudno było ustawić kompozycję. Co ciekawe – to właśnie z tych powodów budziły zainteresowanie, a niska jakość była źródłem walorów estetycznych. Nurt zyskał bardzo duże zainteresowanie wśród fanów i nawet doczekał się dziesięciu zasad (jedna z nich brzmi: „pstrykaj z biodra”). Jako grupa uznaliśmy to za równie szalone co fascynujące.

Tak jak pisałem wyżej, ciężko oddać dynamikę dyskusji za pomocą liter. Dlatego też wraz z Katarzyna Prokopczyk zapraszamy na kolejne spotkanie, by podzielić się z innymi własną wiedzą i przemyśleniami.

Następne spotkanie odbędzie się 1 lutego o 18:00 w Fundacja Wspierania Edukacji i Rozwoju „Innowatorium”. Wspólnie podejmiemy następujący temat: Jaką edukację mamy, a jakiej chcemy?

Widzimy się na Kredytowej 6/22! 🙂